Chào mừng bạn đến với website: Thạc sĩ dược học Nguyễn Thị Thuỳ Dương
Chuyên trang website cá nhân - Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên

Đề cương môn Khai thác dược liệu tự nhiên

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y

BỘ MÔN DƯỢC LÝ & VỆ SINH AN TOÀN THỰC PHẨM

 

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN

 

1. Tên học phần: KHAI THÁC DƯỢC LIỆU TỰ NHIÊN

- Mã số học phần: ENM321

- Số tín chỉ: 02

- Tính chất của học phần: Bắt buộc  

- Học phần thay thế, tương đương:

- Ngành (chuyên ngành) đào tạo: Dược - Thú y

2. Phân bổ thời gian học tập: 

- Số tiết học lý thuyết trên lớp:  30 tiết

- Số tiết làm bài tập, thảo luận trên lớp:  tiết

- Số tiết thí nghiệm, thực hành: 0 tiết

- Số tiết sinh viên tự học: 90 tiết

3. Đánh giá học phần

- Điểm chuyên cần:                 trọng số 0,2

- Điểm kiểm tra giữa kỳ:         trọng số 0,3

- Điểm thi kết thúc học phần:  trọng số 0,5

4. Điều kiện học

- Học phần học trước: Hóa sinh đại cương, Sinh lý động vật, Tổ chức và phôi thai học.

- Học phần song hành: Công nghệ sản xuất và sử dụng vắc xin, Dịch tễ học thú y, ...

5. Mục tiêu đạt được sau khi kết thúc học phần

5.1. Kiến thức:

Nắm được những kiến thức cơ bản về khai thác dược liệu tự nhiên.

5.2. Kỹ năng:

Có khả năng nhận biết và khai thác dược liệu tự nhiên.

6. Nội dung kiến thức và phương thức giảng dạy

6.1. Giảng dạy lý thuyết

TT

Nội dung kiến thức

Số tiết

Phương pháp giảng dạy

 

CHƯƠNG 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ DƯỢC LIỆU THÚ Y

3

 

1.1.

Khái niệm môn học

1

Thuyết trình

Phát vấn

1.2.

Lịch sử và sự phát triển

1.2.1.

Lịch sử, sự phát triển của môn dược liệu trên thế giới

1.2.2.

Lịch sử, sự phát triển của môn dược liệu ở Việt Nam

1.3.

Cơ sở khoa học, vai trò, hướng nghiên cứu

1

Thuyết trình

Phát vấn

1.3.1.

Cơ sở khoa học

1.3.2.

Vai trò và hướng nghiên cứu của dược liệu trên thế giới

1.3.3.

Vai trò và hướng nghiên cứu của dược liệu ở Việt Nam

1.4.

Một số thành tựu trong nghiên cứu và ứng dụng thảo dược

1.4.1.

Trong nhân y

1.4.2.

Trong thú y

1.5.

Tên gọi các vị thuốc

1

Thuyết trình

Phát vấn

1.5.1.

Căn cứ vào công dụng vị thuốc

1.5.2.

Căn cứu vào màu sắc của vị thuốc

1.5.3

Căn cứ vào hình dạng

1.5.4.

Căn cứ vào mùi vị của thuốc

1.5.5.

Căn cứ vào địa phương sản xuất

1.5.6.

Căn cứ vào cách sống

1.6.

Nguồn gốc và các cách phân loại dược liệu

1.6.1.

Nguồn gốc dược liệu

1.6.2.

Các cách phân loại dược liệu

1.7.

Cân đong dùng trong động dược

1.8.

Kê đơn thuốc

 

CHƯƠNG 2: ĐẠI CƯƠNG VỀ CÂY DƯỢC LIỆU 

5

 

2.1

Thành phần hóa học và hoạt chất của dược liệu

1

Thuyết trình

Phát vấn

2.1.1

Hoạt chất

2.1.2.

Chất độn

2.1.3.

Thành phần hóa học

2.1.3.1.

Nhóm chất vô cơ

2.1.3.2.

Nhóm chất hữu cơ

1

Thuyết trình

Phát vấn

Thảo luận nhóm

2.2.

Thu hái, bảo quản và chế biến dược liệu

1

Thuyết trình

Phát vấn

2.2.1.

Thu hái dược liệu

2.2.1.1.

Mục đích của việc thu hái

2.2.1.2.

Nguyên tắc thu hái

2.2.2.

Phương pháp làm khô dược liệu

1

Thuyết trình

Phát vấn

2.2.2.1.

Mục đích làm khô dược liệu

2.2.2.2.

Nguyên tắc làm khô dược liệu

2.2.2.3.

Các phương pháp làm khô dược liệu

2.2.3.

Bảo quản dược liệu

2.2.3.1.

Yêu cầu trong thời gian bảo quản dược liệu

2.2.3.2.

Các chú ý trong quá trình bảo quản dược liệu

2.2.4.

Một số phương pháp chế biến dược liệu theo đông y

1

Thuyết trình

Phát vấn

2.2.4.1.

Khái niệm

2.2.4.2.

Mục đích bào chế dược liệu

2.2.4.3.

Kỹ thuật bào chế dược liệu theo phương pháp cổ truyền

 

CHƯƠNG 3: DƯỢC LIỆU TRỊ VI KHUÂN VÀ VIRUS

5

 

3.1.

Đại cương

1

Thuyết trình

Phát vấn

3.1.1.

Khái niệm cơ bản

3.1.2.

Lịch sử tìm kiếm phytoncid

3.1.3.

Phân loại

3.1.4.

Ưu, nhược điểm của phytoncid

3.2.

Phương pháp thử tác dụng kháng khuẩn của dược liệu

1

Thuyết trình

Phát vấn

Thảo luận

3.2.1

Thử trực tiếp với mô thực vật

3.2.2.

Thử từ dịch chiết

3.2.3

Phương pháp thử phytoncid bay hơi

3.2.4.

Dược liệu chứa những nhóm hoạt chất có tác dụng kháng khuẩn mạnh

3.3.

Một số cây dược liệu thường dùng

Cây tỏi

Cây tô mộc

 

1

Thuyết trình

Phát vấn

Quan sát mẫu

Bồ công anh

Kim ngân

Ké đầu ngựa

1

Thuyết trình

Phát vấn

Quan sát mẫu

Đại phong tử

Lân tơ uyn

Tỏi đỏ

1

Thảo luận nhóm

Phát vấn

Quan sát mẫu

 

CHƯƠNG 4: DƯỢC LIỆU TRỊ KÝ SINH TRÙNG

5

 

4.1.

Dược liệu trị ngoại ký sinh trùng

1

 

Thuyết trình

Phát vấn

4.1.1.

Yêu cầu đối với thuốc trị ngoại ký sinh trùng

4.1.2.

Một số dược liệu trị ngoại ký sinh trùng

Hạt củ đậu

Dây thuốc cá

Cây hột mát

Cây thàn mát

Cây mần tưới

Cây bách bộ

Lưu hoàng

 

 

2

 

 

Thảo luận nhóm

Quan sát mẫu

 

4.1.3.

 Một số bài thuốc kinh nghiệm trị ngoại ký sinh trùng

4.2.

Dược liệu trị nội ký sinh trùng

 

 

 

 

1

 

 

 

Thảo luận nhóm

Phát vấn

Quan sát mẫu

4.2.1.

Một số dược liệu trị nội ký sinh trùng

Cây cau

Cây thạch lựu

Cây xoan

 ngô

       Sử quân tử

4.2.2.

Một số bài thuốc dân gian trị nội ký sinh trùng

4.3.

Dược liệu trị cầu trùng, lỵ amip

Cây sầu đâu rừng

Mộc hoa trắng

        Rau sam

1

Thuyết trình

Phát vấn

Quan sát mẫu

 

CHƯƠNG 5: DƯỢC LIỆU TRỊ BỆNH Ở ĐƯỜNG TIÊU HOÁ, HÔ HẤP

4

 

5.1.

Dược liệu trị bệnh đường tiêu hóa

 

 

5.1.1.

Dược liệu kích thích đường tiêu hóa

Chỉ xác, chỉ thực

Quýt - trần bì

Thần khúc

1

Thuyết trình

Phát vấn

5.1.2.

Dược liệu có tác dụng tẩy và nhuận tràng

Đại hoàng

Cây ba đậu

Thầu dầu

Cây đại

Phác tiêu

 

 

 

1

 

 

Thảo luận nhóm

Phát vấn

 

5.1.3.

Dược liệu trị tiêu chảy

Cây ổi

Ngũ bội tử

       Cây sim

1

Thảo luận

Phát vấn

 

5.2.

Dược liệu trị bệnh đường hô hấp

 

1

 

Thuyết trình

Phát vấn

5.2.1.

Một số khái niệm bệnh lý

5.2.2.

Một số dược liệu chính sử dụng điều trị ho

Hạt mơ

Đào

Cây thiên môn đông

Mạch môn đông

Cóc mẳn

Cây một lá

5.2.3.

Các bài thuốc kinh nghiệm chữa bệnh đường hô hấp

 

CHƯƠNG 6: DƯỢC LIỆU TRỊ BỆNH Ở ĐƯỜNG SINH DỤC, TIẾT NIỆU

3

 

6.1.

Dược liệu trị bệnh đường sinh dục

 

 

1

 

Thuyết trình

Phát vấn

 Quan sát mẫu

6.1.1.

Dược liệu kích thích sự co bóp của cơ trơn tử cung

Cây ích mẫu

6.1.2.

Dược liệu ức chế sự co bóp cơ tử cung

Hương nhu

Cây ngải cứu

6.2.

Dược liệu trị bệnh đường tiết niệu

2

 

 

Thuyết trình

Phát vấn

Quan sát mẫu

6.2.1.

Đại cương chung

6.2.2.

Một số dược liệu thường dùng

 đề

Cây trạch tả

Cỏ tranh

Cây actiso

Cây chè

 

CHƯƠNG 7: MỘT SỐ DƯỢC LIỆU TRỊ BỆNH NGOẠI KHOA, NGỘ ĐỘC, CẢM MẠO

3

 

7.1.

Dược liệu trị bệnh ngoại khoa

3

Thuyết trình

Phát vấn

7.1.1.

Dược liệu trị vết thương

7.1.2.

Dược liệu trị bong gân, sai khớp

7.1.3

Dược liệu chữa bệnh ở móng chân

7.1.4

Dược liệu trị vỡ vai trâu bò

7.1.5

Dược liệu trị bệnh đau mắt

7.1.6

Dược liệu trị ung nhọt, tổ kiến

7.1.7.

Dược liệu trị bệnh lở mồm long móng

7.2.

Dược liệu chữa ngộ độc cho vật nuôi

7.2.1.

Dược liệu chữa ngộ độc thức ăn

7.2.2.

Ngộ độc thuốc trừ sâu, thuốc diệt chuột

7.3.

Dược liệu có tác dụng chữa cảm mạo    

 

 

 

2

 

 

Thuyết trình

Phát vấn

Quan sát mẫu

7.3.1.

Những hiểu biết chung

7.3.2.

Một số dược liệu thường sử dụng

Gừng

Cây bạc hà

Cây quế

7.3.3

Một số bài thuốc kinh nghiệm chữa cảm mạo

7. Tài liệu học tập :

      1. Bùi Thị Tho, Nguyễn Thị Thanh Hà (2009), Giáo trình dược liệu học thú y, Nxb Nông nghiệp – Hà Nội.

8. Tài liệu tham khảo:

  1. Đỗ Huy Bích, Đặng Quang Chung, Bùi Xuân Chương, Nguyễn Thượng Dong, Đỗ Trung Đàm, Phạm Văn Hiển, Vũ Ngọc Lộ, Phạm Duy Mai, Phạm Kim Mãn, Đoàn Thị Nhu, Nguyễn Tập, Trần Toàn, Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam (tập 1), Nxb Khoa hoc và kỹ thuật.
  2. Đỗ Huy Bích, Đặng Quang Chung, Bùi Xuân Chương, Nguyễn Thượng Dong, Đỗ Trung Đàm, Phạm Văn Hiển, Vũ Ngọc Lộ, Phạm Duy Mai, Phạm Kim Mãn, Đoàn Thị Nhu, Nguyễn Tập, Trần Toàn, Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam (tập 2), Nxb Khoa hoc và kỹ thuật.
  3. Đỗ Huy Bích, Đặng Quang Chung, Bùi Xuân Chương, Nguyễn Thượng Dong, Đỗ Trung Đàm, Phạm Văn Hiển, Vũ Ngọc Lộ, Phạm Duy Mai, Phạm Kim Mãn, Đoàn Thị Nhu, Nguyễn Tập, Trần Toàn, Cây thuốc và động vật làm thuốc ở Việt Nam (tập 3), Nxb Khoa hoc và kỹ thuật.
  4. Lê Thị Diên (ch.b), Võ Thị Minh Phương, Lê Thái Hùng..., (2014), Kỹ thuật gây trồng và bảo tồn một số loài cây thuốc nam có giá trị kinh tế, NXB Nông nghiệp.
  5. Trần Văn Sung, Trịnh Thị Thuỷ, Nguyễn Thị Hoàng Anh (2011), c hợp chất thiên nhiên từ một số cây cỏ Việt Nam, NXB Khoa học Tự nhiên và Công nghệ.

9. Cán bộ giảng dạy:

STT

Họ và tên giảng viên

Thuộc đơn vị quản lý

Học vị, học hàm

1

Nguyễn Thị Thùy Dương

Khoa CNTY

Thạc sĩ

2

Trần Văn Tuấn

ĐH Y Dược TN

Tiến sĩ

3

Dương Thị Hồng Duyên

Khoa CNTY

Tiến sĩ

 Thái Nguyên, ngày      tháng       năm 2017

P. Trưởng khoa

Trưởng Bộ môn

Giảng viên

 

 

 

TS. Nguyễn Thị Thúy Mỵ

 

 

 

TS. Nguyễn Thị Ngân

 

 

 

ThS. Nguyễn Thị Thùy Dương